5 دبستانی

وبلاگی برای تمام کودکان

ورود

صفحات جانبی

تبلیغات


اهمیت و ضرورت بازنگری ارزشیابی تحصیلی در آموزش و پرورش

هر نسلی آموخته هایش را نه فقط بر اثر یادگیری ازمربیان و معلمان بلكه بر اثر بر قراری رابطه با همكلاسان، مردم كوچه و بازار، رسانه های عمومی و به دست می آورد و نسلهای بعدی نیز از همین طریق اكتسابات ترتیبی نسل قبل را دستخوش تغییر قرار می دهند و به یادگیریهای تازه تری نایل می شوند. یادگیریهای و پیشرفتهایی كه با تحولات اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی تأثیر می گذارند و از آنها تأثیر می پذیرند. بنابر این محدود نمودن فرایند یاد دهی ـ یادگیری به محدوده مفاهیم كتابهای درسی و اطلاعات علمی شناخته شده، منطقی و معقول به نظر نمی رسد. با توجه به اینكه عمر مفید اطلاعات در جهان امروز دو تا سه سال است وقتی بچه ها فارغ التحصیل می شوند، نیمی از اطلاعاتی كه آموخته اند بیهوده و كهنه شده است، در حالیكه آنها بیش از آنكه نیاز به دانش و اطلاعات داشته باشند به مهارتهای كسب دانش و تولید دانش نیاز دارند. بنابراین فرایند یاد دهی ـ یادگیری باید علاوه بر یادگیری برای دانستن به یادگیری برای عمل كردن است، زیستن و با هم زیستن نیز توجه نماید. در غیر این صورت دستآورد نظام آموزشی و تربیتی، افرادی نا كارآمد خواهد بود كه نمی توانند از معلومات خود برای حل مسائل زندگی استفاده كنند، قادر به توسعه و كاربست اطلاعات در عمل نیستند، سهمی در تولید دانش ندارند و ...

 

چناچه نظام آموزشی ـ تربیتی بخواهد وظایف خود را بدرستی انجام دهد نیازمند ایجاد تغییر بر اساس فلسفه جدید تعلیم و تربیت، با زنگری و باز تولید مفاهیم اساسی آن از جمله برنامه ریزی، تعیین اهداف، محتوا، نقش معلم، دانش آموز، اولیاء، ارزشیابی از آموخته ها و ارزش گذاری بر جریان رشد و است. به نظر می رسد نظام ارزشیابی پیشرفت تحصیلی در ایران نقطة خوبی برای شروع و پیگیری تغییر و تحولات لازم باشد كه تحول آن لزوم و حساسیت تحول سایر عناصر سیستم و اصلاح سیستم را ضرورت می بخشد. هدف اصلی ارزشیابی پیشرفت تحصیلی می تواند جمع آوری اطلاعات مناسب و لازم در مورد داستان سفر یادگیری باشد به گونه ای كه بر اساس گزارشهایی كه از طریق ارزشیابی تهیه می شود باهم اندیشی یادگیرندگان پیشروی آنان را برای كسب یادگیری های تازه تر امكان پذیر می سازد.

 

داستان سفـــر یادگیری چیست ؟

با نگاهی به یادگیرنده كه همچون یك سیستم عمل می كند عناصر آن عبارت است از: 

1ـ ورودیهای به این سیستم كه عبارتند از شناخته شده ها ( اعم از معلومات و مسایل آشكار شده )

2ـ فرایندی كه هوشیاریهای درونی فرد در برخورد با ورودیها به آن شكل میدهند و طی این فرایند تلاش می شود تا اطلاعات جدیدتری تولید شود. مشخصه اصلی این فرایند نقد آموختنیها است.

3ـ خروجیها كه در قالب نتایج یادگیری ( مهارت تصرف در اطلاعات و ماده بر اساس معرفتهای كسب و تولید شده، مهارت كشف و اختراع و بهبود بخشی به زندگی، عمل مطابق معرفتهای كسب شده ) مورد انتظارند.

وظیفة ارزشیابی، مستند سازی داستان سفر یادگیری، طی جریان آن است كه با ثبت رشد، پیشرفت و تحول طی فرایند یادگیری انجام می شود. یادگیری امری تدریجی است و تكوین آن طی زمان محقق می شود. تدریجی بودن روند یادگیری نشان میدهد كه بررسی و تفسیر نهایی مستندات می تواند به منظور ارائه باز خوردهای اصلاحی انجام گیرد. بنابراین لازم است بررسی و تفسیر نهایی مستندات یادگیری تا وقوع كامل آن به تعویق افتد و بر اساس بررسیهای ضمن تكوین با ارائه بازخوردهای مناسب، شرایط بهبود روند یادگیری و تلاش مؤثر تر فراهم شود.  

 

بازخوردهــــا چه هستند ؟  

مبنای آموزش و شروع یادگیری می تواند یك مسئله اساسی باشد كه از متن زندگی انتخاب می شود. انتخاب وارائه مسئله ممكن است از طرف معلم باشد و یا با توجه به شرایط و موقعیت موجود با همفكری دانش آموزان انتخاب شود. مسئله می تواند نشأت گرفته از داخل مدرسه و كلاس و یا بیرون از آن باشد. پس از انتخاب و ارائه مسئله، لازم است دانش آموزان با كمك آموزگار آموخته های تأیید شده و مرتبط با آن را مورد بررسی دقیق قرار دهند تا نیاز به آموخته های بیشتر و جدیدتر در آنها بر انگیخته شود. به گونه ای كه پیشروی و تلاش برای یادگیری بیشتر آغاز شود. سپس دستاورد های جدید ناشی از تلاش برای حل مسئله تبیین شود و با دخل و تصرف در محیط، در راستای حل مسئله اقدام شود. طی این فرایند ـ كه مستلزم صرف وقت است ـ دانش آموزان گزارشهای پیشروی خود را از طرق مختلف به معلم ارائه میكنند. معلم ضمن بررسی این گزارشها جهت ترغیب دانش آموزان به تعمیق یادگیریهای خود، با طرح سؤالات جدید از آنها می خواهد اطلاعات كسب شده را مقایسه كنند، تشابهات و تفاوتهای آنها را فهرست كنند، از اطلاعات مشابه قاعده بسازند و ارایه باز خوردها پس از بر رسی گزارشها و دستا وردها دانش آمو زان در هر مرحله می تواند آغاز یك تلاش جدی و مستمر دیگر با شد. فرایند ی كه یاد گیرند گان را به سو ی یاد گیری عمیق تر، كار برد آمو خته ها در عمل و تلا ش برای ایجاد زندگی بهتر برای خود و دیگران سوق دهد.  

 

كلیات ارزشیابــــی از سفــــر یادگیــــری :

با توجه به ( ناشناخته ها ) و ( ناممكنها ) در حوزه آموزش، مبحث مهمی است كه داشتن (استراتژی و سمت) را به جای (هدف) مطرح نموده و مفهوم (یادگیری) را از (پیروی) از پیشرفت دیگران و یا (سبقت از پیشرفت دیگران) خارج ساخته و به فرایند همواره ( شدن) نه (بودن) اشاره می نماید. به عبارتی حركت در مسیر هدف یا سمت بی انتها و توانایی متوقف نشدن در ادامه حركت با حفظ سمت، پیشرفت در یادگیری است، ‌لذا ارزش و زیبایی یادگیری در حین آن است نه در انتهای آن. در واقع یادگیری، راه است نه مقصد و سمت آن قابل درك است نه اوج و مقصدش، از این روست كه آدمی مكلف به كوشیدن است نه مكلف به نتیجه. با چنین دیدی نسبت به یادگیری قطعاً طراحی آموزشی ( مهارتهای قبل،‌حین و بعد از تدریس ،‌روشها و ارزشیابی و ) تغییرات بنیادی خواهند داشت به عبارتی چنین نگاهی به یادگیری كه فرایند شدن فرایند شدن ( ارزشیابی )‌ داوری نیست بلكه خود اطلاعات و مستند سازی كوششهای دانش آموزان است. ( برخی از تفاوتهای این نوع ارزشیابی با ارزشیابی نتیجه مدار در جدول صفحه بعد ترسیم شده است). با چنین رویكردی كه قدمت آن به اوایل دهة 60 می رسد بایستی علاوه بر پی آمدهای آموزشی به فرایندها ، راهبردها و نیت ها نیز توجه نمود. ( استیك 1967 )

 

از سویی با نگاهی دیگر به فرایند یادگیری می توان چنین اذعان داشت كه با عنایت به رخ دادن سه اتفاق مهم در داستان یادگیری ( كسب اطلاعات ) ( یادگیری برای دانستن ) تصرف در اطلاعات ( یادگیری برای انجام دادن ) تصرف در ماده وشئونات زندگی ( یادگیری برای زیستن و باهم زیستن ) ارزشیابی كار آمد بایستی توانمندی توصیف تمام داستان یادگیری را داشته باشد كه ارزشیابی نتیجه مدار گوشه ای از آن را بیان می دارد لذا ضمن اینكه هر دو نوع ارزشیابی در جای خود قابل ارزش بوده، ارزشیابی در سطح سوم بنام « ارزشیابی مرتبط با درس خارج از كلاس مطرح می گردد كه برای سنجش تصرف در ماده است و با انتخاب مسائلی از زندگی و محیط اطراف، تلاش برای حل مسئله با توجه به اطلاعات كسب شده و تصرف در آنها به سنجش دست می یازد بنابراین بایستی به دنبال مدلی بود كه هر سه ارزشیابی را دامن بزند.

 

انتقـــادهای وارد بر ارزشیابـــیهای مــــوجـــود :

ارزشیایی های موجود ازكل داستان یادگیری، فقط به دنبال مستند كردن نتایج یادگیری هستند و نتیجه یادگیری هم به حفظ معلومات شناخته شده ( همانگونه كه هستند ) محدود شده است. لذا عمدتاً بر ارزشیابی های پایانی تأكید دارد كه فقط محفوظات را اندازه می گیرد . میزان معلومات و محفوظات ملاك داوری و ارائه نمره است كه نمره گرایی و اضطراب امتحان را در پی خواهد داشت. از سوی دیگر نتایج حاصل از این نوع ارزشیابی ها در پایان یادگیری به دست می آید و اطلاعات كاملی را نیز فراهم نمی كند. در نتیجه نمی تواند در بهبود جریان یادگیری مورد استفاده قرار گیرد، زیرا هم فرصت تمام شده و هم اطلاعات ناكافی است. این نوع ارزشیابی با تأكید بر نتایج یادگیری حاصل از محفوظات، قادر به توصیف ورودیها، فرایند پردازش و تغییر و كاربست آنها نیست. زیرا تدریسهای انتخابی و یادگیری های انتخابی را ترویج می دهد. معلمان و دانش آموزان بر اساس سوالات امتحانی سالهای قبل تلاش خود را برای آموزش و یادگیری بذر موضوعات خاصی متمركز می كنند و از یادگیری كامل باز می مانند.

 

تفاوتهای ارزشیابی فرایندمدار نتیجه گرا و ارزشیابی نتیجه مدار

ویژگیهای ارزشیابی فرایند مدار نتیجه گرا

ویژگیهـــای ارزشیابـی نتیجه مـدار

1ـ ارزشگذاری به جریان رشد است.

1ـ ارزشیابی از نتیجه رشد است.
2ـ به فرایند رسیدن به پاسخ، توجه میشود. 2ـ به پاسخ تولیدشده توجه میشود.

3ـ پایش و مستند سازی فعالیتهای یاددهی ـ یادگیری است ( ثبت و توصیف و سنجش است. 

3ـ بار ارزشی دارد و داوری است و سنجش و قضاوت را باهم دارد.
4ـ به پیشروی و تلاش توجه میگردد. 4ـ به پیشرفت توجه دارد.
5ـ بیشتر تصرف در اطلاعات را می سنجد. 5ـ بیشتر كسب اطلاعات را می سنجد.
6ـ در واقع، آموزش و روش تدریس نیز هست. 6ـ منفصل از آموزش است و نتیجه آموزش را در نظر دارد.
7ـ در این شیوه، روش تدریس با تأكید بر فرایند طرح مسئله است. 7ـ روش تدریس نهایتاً با تأكید بر حل مسئله خواهد بود.
8ـ مسئله محور است. 8ـ موضوع محور است.
9ـ به تفكر واگرا توجه دارد 9ـ به تفكر همگرا توجه دارد.
10ـ بر اساس تئوری « مستند سازی رشد » است. 10ـ بر اساس تئوری « مهندسی اجتماعی » است.
11ـ بر اساس منطق ریاضی ( اگر ـ آنگاه ) است. ( رابطه ها دلیل و مدلولی است ) 11ـ بر اساس منطق ارسطویی است. (رابطه علت و معلولی است )
12ـ معلم به عنوان « شریك یادگیری » دانش آموز است. 12ـ معلم به عنوان « هادی یادگیری » است.
13ـ در این مدل استراتژی و سمت مطرح است. 13ـ در این مدل، اهداف مشخص، مطرح است.
14ـ محتوا و جریان یادگیری به اكتشاف نظر دارد. 14ـ محتوا و جریان یادگیری انتخاب شده است.
15ـ یادگیری انتها ندارد بلكه مرحله دارد و ارزشیابی در طول یادگیری است و باز خوردی است. 15ـ یادگیری فضای مشخصی دارد و ارزشیابی در انتها انجام می گیرد.
16ـ دانش آموزان را متجانس می كند. 16ـ رقابت بین دانش آموزان را دامن می زند.
17ـ هدف به معنی راه است. 17ـ هدف به معنی مقصد است.
18ـ سؤال به حوضه ناشناخته ها دامن می زند و موجب بروز خلاقیت می گردد. 18ـ سؤال از حوزه شناخته شده هاست و خلاقیت را دامن می زند.
19ـ ماهیت سؤالات با تأكید برخود ارزیابی و فرایند است. 19ـ ماهیت سؤالات با تأكید بر دگر ارزیابی و نتیجه است.
20ـ مدل آموزشی تأكیدبرآن داردكه از هیچ به وجودآورد. 20ـ مدل آموزشی تأكید دارد كه آنچه را وجود دارد تبدیل به احسن كند.
21ـ الگوی یادگیری بر اساس مدرسه بودن حصار طراحی می گردد. 21ـ الگوی یادگیری براساس مدرسه « نظام مند » طراحی می گردد.

 

شیوه اجــــرایی طـــــرح در كلاس:

طرح پس از هماهنگی با خانواده ها چهار مرحله ذیل را طی خواهد نمود: مرحله بازخورد، مرحله توصیف، مرحله ارزشگذاری، مرحله گزارش پایانی.

 

1 ـ مــــرحله پایش و بازخــــورد

1ـ1ـ در طول دوره تحصیلی ( نوبت، ترم، نیمسال و یا سال ) پایش به منظور ارائه بازخورد به دانش آموزان انجام می گیرد و در واقع بازخورد دهنده با طرح سوالات جدی در مورد عمل كرد دانش آموز، او را به تلاش بیشتر ترغیب می نماید. بدین منظور انجام امور زیر ضروری است:‍

* چند گروه تشكیل داده و برای هر نوبت حداقل یك مسئله خارج از كلاس و یك تكلیف فرایند محور طرح می نماید. ( نتایج كار گروهی جهت استفاده همگانی در كلاس طرح می شود. )

* برای هر گروهی یك پوشه كار ( مجموعه عملكرد دانش آموزان ) در نظر گرفته و مستندات جمع آوری می شود.

* برای هر گروه مسئله خاصی تدوین گردیده و هر مسئله از زاویه دروس مختلف مورد بررسی قرار می گیرد.

* فعالیتهای خارج از كلاس را در صورت امكان بصورت گروهی و با فردی تعیین می نماید.

 

2 ـ مــــــرحله تــــوصیف :  

* در پایان دوره یادگیری ( 15 ـ 10 روز قبل از امتحانات ) معلم با بررسی مجموعه عملكرد دانش آموز با تأكید بر معیارهایی چون میزان استمرار تلاش، پشتكار برای كشف حقیقت، ارج گذاری به اطلاعات، قاعده ساختن از اطلاعات مشابه، مثال ساختن از قواعد، جابجایی دلیل و مدلولها و ارزش تلاش برای یادگیری را توصیف می كند.

* ابزار مورد نیاز مراحل مانند پوشه كار راهنمایی توصیفی ارزشیابی، چك لیست، مصادیق نمونه و در شماره های بعدی ارسال خواهد شد.

 

3ـ مــــرحله ارزشگـــــذاری :

معلم می تواند آزمونهای پایانی را با تأكید بر مسائل زندگی دانش آموزان ارائه كند . لیكن در ارزش گذاری، نیمی از نمره را به پاسخ صحیح تولید شده و نیمی از نمره را به فرایند پاسخ و یا به عبارتی به گزارش دانش آموز درباره اینكه چگونه جواب را یافته است؟ چقدر از درستی جواب خود مطمئن است؟ راه حلهای احتمالی دیگر را چه می داند؟ اختصاص دهد.

 

4 ـ مـــرحله گـــزارش پایانـــی :

در پایان، ضمن ارائه كارنامه ای كه شامل نمرات دانش آموز است گزارش توصیفی از نحوه كوشیدن وی برای رسیدن به آن نمرات ارائه می شود كه این امر تصویر روشنتری از فرایند طی شده توسط دانش آموز و خصوصیات وی را مطرح می نماید.

 

:: حقوق تمامی مطالب این سایت محفوظ است

طراح: سایت ستاپ
Related Posts